روى گونسالس دو كلاويخو ( مترجم : مسعود رجب نيا )
205
سفرنامه كلاويخو ( فارسى )
اين رودخانه پايين ميرود و سرچشمههاى آن در كوهستانها يخ مىبندد و برفى كه ميآيد آب نميشود . اما چون آوريل ( خرداد ) فرا رسيد آب بالا ميايد و تا چهار ماه همچنان رو بفراوانى است . پس اين بالا آمدن نتيجهء آب شدن برفهاست در كوهستان . در طى اين تابستان چنان كه ميگفتند ، آب رودخانه چنان بالا آمده است كه از حد معين خويش گذشته و دهكدهاى را كه دو سوم فرسخ از ساحل معمولى آن دور تر بوده است شسته و زيان هنگفتى بخانهها وارد آورده و بسيارى از آنها را ويران ساخته است . سرچشمهء آب آمو از كوهستانها ( ى شمال و ) هند كوچك ( يا افغانستان ) است به سوى دشت سمرقند جارى مىشود و بسرزمين تاتار ميرسد و از آنجا به درياى خزر ميريزد . بدين ترتيب ( جيحون ) سرزمين سمرقند را از خطه خراسان جدا ميسازد .